एस् ए एन् एन् न्यूज
नेपालको पर्यटन इतिहासमा पहिलोपटक अमेरिकाबाट आउने पर्यटकको संख्या भारतबाट आउने पर्यटकभन्दा बढी भएको छ। सन् २०२६ अक्टोबरमा अमेरिकाबाट १७ हजार ४३७ पर्यटक नेपाल आउँदा भारतबाट १२ हजार ९७ जना मात्रै आएका छन्। चीन ११ हजार ६९५ पर्यटकसहित तेस्रो स्थानमा छ। नेपाल पर्यटन बोर्डको तथ्यांकले नेपालको पर्यटन बजारमा नयाँ परिवर्तन देखाए पनि यसको पछाडि केवल अमेरिकी पर्यटकको आकर्षण बढ्नु मात्रै कारण होइन। भारतबाट आउने पर्यटकको संख्यामा आएको ठूलो गिरावट पनि यसको प्रमुख कारण हो।
१. भारतीय पर्यटक घट्नुको कारण
नेपालमा भारतीय पर्यटकको आगमन घट्नुको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कारण सन् २०२६ अगस्ट २६ मा आएको विनाशकारी बाढीपहिरो हो। रसुवागढी क्षेत्रमा सुरु भएको बाढीले भोटेकोशी र त्रिशूली नदी आसपासका क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्याएको थियो। यसले रसुवा, नुवाकोट र धादिङका विभिन्न सडक तथा पुलमा क्षति पुर्यायो। यस घटनाको प्रत्यक्ष असर कैलाश मानसरोवर यात्रामा परेको छ। नेपाल हुँदै कैलाश मानसरोवर जाने भारतीय तीर्थयात्रीका लागि रसुवागढी–केरुङ तथा अन्य स्थलमार्ग र यातायात सम्पर्क महत्त्वपूर्ण छन्। बाढीले सडक तथा यातायात सम्पर्क अवरुद्ध गरेपछि धेरै तीर्थयात्रीको यात्रा प्रभावित भयो।
• अक्टोबर २०२५ मा भारतीय पर्यटक : १७,२९८
• अक्टोबर २०२६ मा भारतीय पर्यटक : १२,०९७
• ५,२०१ जना, अर्थात् करिब ३० प्रतिशत कम।
२. अमेरिकी पर्यटकको नेपालप्रतिको आकर्षण बढ्नु
अर्कोतर्फ अमेरिकाबाट आउने पर्यटकको संख्या उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। अक्टोबर २०२५ मा अमेरिकाबाट १३ हजार २८६ पर्यटक नेपाल आएका थिए। सन् २०२६ अक्टोबरमा यो संख्या बढेर १७ हजार ४३७ पुगेको छ। अर्थात् एक वर्षमा ३१.२४ प्रतिशत वृद्धि भएको छ। यसका पछाडि नेपालका हिमाली क्षेत्र, पदयात्रा, पर्वतारोहण र साहसिक पर्यटनप्रतिको आकर्षण प्रमुख कारण देखिन्छ। विशेषगरी अमेरिकी युवा पर्यटकहरू नेपालमा लामो दूरीको पदयात्रा, हिमाली अनुभव र प्रकृतिमा आधारित पर्यटनमा आकर्षित भइरहेको पर्यटन व्यवसायीहरूको भनाइ छ।अमेरिकी पर्यटकलाई लक्षित गरेर काम गर्ने नेपालका केही ट्रेकिङ कम्पनीले बाढीपछि पनि ठूलो संख्यामा बुकिङ रद्द नभएको बताएका छन्।
३. अमेरिकी पर्यटकले नेपालको सबै क्षेत्रलाई एउटै जोखिमका रूपमा हेरेनन्
बाढीपहिरोपछि नेपालबारे अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यममा नकारात्मक समाचार र दृश्य सार्वजनिक भए। केही मुलुकले आफ्ना नागरिकका लागि यात्रा परामर्शसमेत अद्यावधिक गरे। तर नेपालका सबै पर्यटकीय गन्तव्य प्रभावित भएका थिएनन्। बाढीबाट लाङटाङ, गोसाइँकुण्ड र कैलाश मानसरोवर जाने केही मार्गमा ठूलो असर परे पनि सगरमाथा आधार शिविर, अन्नपूर्ण, मनास्लु, मकालु, पोखरा र चितवनका प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य सञ्चालनमा रहेका थिए। यस अवस्थामा केही अमेरिकी पर्यटकले समाचारको शीर्षकका आधारमा मात्रै निर्णय नगरी आफू जाने गन्तव्यको वास्तविक अवस्था बुझेर यात्रा जारी राखेको पर्यटन व्यवसायीको भनाइ छ।
४. नेपाली डायस्पोरा पर्यटकको आगमन
अमेरिकाबाट आउने पर्यटकको संख्या बढ्नुको अर्को सम्भावित कारण नेपाली डायस्पोरा पनि हो। अमेरिकामा बसोबास गर्ने नेपाली मूलका नागरिक तथा अमेरिकी राहदानी भएका नेपालीहरू दशैँ, तिहारलगायत चाडपर्वका अवसरमा नेपाल आउने गर्छन्। यसरी आउने सबै व्यक्तिलाई सामान्य अर्थमा विदेशी पर्यटक मान्न नमिले पनि अमेरिकी राहदानी प्रयोग गरेर नेपाल प्रवेश गर्ने व्यक्तिहरू अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक आगमनको तथ्यांकमा समावेश हुन सक्छन्। त्यसैले अमेरिकाबाट आएका १७ हजार ४३७ जनामध्ये कति अमेरिकी मूलका पर्यटक हुन् र कति नेपाली मूलका अमेरिकी नागरिक हुन् भन्ने छुट्टै विवरण आवश्यक हुन्छ।
नेपालको पर्यटन क्षेत्रले अब के गर्नुपर्छ?
यो परिवर्तनलाई केवल एउटा महिनाको देशगत प्रतिस्पर्धाका रूपमा हेर्नु पर्याप्त हुँदैन। यसले नेपालको पर्यटन बजारलाई विविधीकरण गर्ने अवसर पनि दिएको छ।कैलाश मानसरोवर, पशुपतिनाथ, मुक्तिनाथ, लुम्बिनी र जनकपुरलगायत धार्मिक गन्तव्यलाई लक्षित गरेर भारतीय पर्यटकको विश्वास पुनःस्थापित गर्नुपर्छ। अमेरिकी पर्यटकलाई लक्षित गरेर पदयात्रा, पर्वतारोहण, सांस्कृतिक पर्यटन र प्रकृतिमा आधारित पर्यटनको अन्तर्राष्ट्रिय प्रचार बढाउनुपर्छ। नेपालका कुन गन्तव्य सुरक्षित छन्, कुन मार्ग बन्द छन् र कुन क्षेत्रमा यातायात सञ्चालन भइरहेको छ भन्नेबारे नियमित तथा विश्वसनीय सूचना दिनुपर्छ। अन्तर्राष्ट्रिय उडानको संख्या, गन्तव्य र कनेक्टिभिटी सुधार गर्नुपर्छ। यसले अमेरिका, युरोप र अन्य लामो दूरीका बजारबाट आउने पर्यटकलाई सहज बनाउन सक्छ। पर्यटकको बसाइ अवधि, प्रतिदिनको खर्च, रोजगारी सिर्जना र स्थानीय व्यवसायमा पर्ने आर्थिक प्रभावलाई पनि प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ।
अमेरिकाबाट आउने पर्यटकको संख्या भारतभन्दा बढी हुनु नेपालको पर्यटन बजारमा आएको उल्लेखनीय परिवर्तन हो। तर यसलाई भारतीय बजारलाई अमेरिकी बजारले स्थायी रूपमा विस्थापित गरेको अर्थमा बुझ्नु गलत हुन्छ। अक्टोबरको तथ्यांकमा अमेरिकी पर्यटकको वृद्धि भए पनि भारतीय र चिनियाँ बजारलाई पनि पुनः बलियो बनाउन आवश्यक छ।
