एस् ए एन् एन् न्यूज
मनमाग्रहहरूको प्रभाव कि जीवनको परिस्थितिको परिणाम?
पोखरा । पछिल्लो समय मानिसको जीवनशैली, पारिवारिक तनाव, सम्बन्धमा आउने उतारचढाव, आर्थिक समस्या, सामाजिक दबाब र भविष्यप्रतिको अनिश्चितताका कारण मानसिक स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित समस्या बढ्दै गएको देखिन्छ। तीमध्ये डिप्रेसन अर्थात् अवसाद गम्भीर मानसिक स्वास्थ्य समस्या हो। यसको वास्तविक कारण बुझ्न चिकित्सकीय तथा मनोवैज्ञानिक मूल्याङ्कन आवश्यक हुन्छ। तर वैदिक ज्योतिषमा मानिसको मन, भावनात्मक अवस्था, सोच्ने क्षमता, मानसिक स्थिरता र जीवनका उतारचढावलाई जन्मकुण्डलीका विभिन्न ग्रह, भाव र योगसँग जोडेर अध्ययन गर्ने परम्परा छ। चन्द्रमा र मनको सम्बन्ध वैदिक ज्योतिषमा चन्द्रमालाई मन, भावना, संवेदना, कल्पना र मानसिक अवस्थाको प्रमुख कारक मानिन्छ।
त्यसैले जन्मकुण्डलीमा चन्द्रमाको अवस्था कमजोर वा पीडित देखिएमा व्यक्ति बढी संवेदनशील, चिन्तित, भावुक वा मानसिक रूपमा अस्थिर हुन सक्ने ज्योतिषीय मान्यता छ। विशेषगरी चन्द्रमामाथि पापग्रहको प्रभाव, चन्द्रमा कमजोर अवस्थामा हुनु, चन्द्रसँग सम्बन्धित भावमा अशुभ प्रभाव हुनु वा दशा–अन्तरदशामा मानसिक दबाब सिर्जना गर्ने ग्रह सक्रिय हुनुजस्ता पक्षलाई ज्योतिषीहरूले अध्ययन गर्छन्। शनि : लामो समयसम्म रहने मानसिक बोझको संकेत ज्योतिषीय दृष्टिले शनि ग्रहलाई ढिलाइ, एक्लोपन, निराशा, जिम्मेवारी, संघर्ष र मानसिक बोझसँग जोडेर हेरिन्छ। जन्मकुण्डलीमा शनि र चन्द्रमाबीच विशेष सम्बन्ध बनेको अवस्थामा वा त्यस्तो समय सक्रिय हुँदा व्यक्ति अत्यधिक सोच्ने, एक्लोपन महसुस गर्ने, विगतका घटनामा अल्झिने तथा भविष्यप्रति निराश हुने अवस्था आउन सक्ने ज्योतिषीय व्याख्या पाइन्छ। यसै सन्दर्भमा चन्द्र–शनि सम्बन्धलाई मानसिक दबाब र भावनात्मक संघर्षसँग जोडेर व्याख्या गर्ने गरिन्छ। तर यस्तो योग हुनु मात्रले कुनै व्यक्तिलाई डिप्रेसन हुन्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। राहु–केतुको प्रभावबारे ज्योतिषीय मान्यता राहुलाई भ्रम, असन्तुष्टि, अत्यधिक चाहना, डर र अनिश्चिततासँग तथा केतुलाई अलगाव, विरक्ति र अन्तर्मुखी प्रवृत्तिसँग जोडेर हेर्ने गरिन्छ।
जन्मकुण्डलीमा चन्द्रमा, लग्न, लग्नेश वा मानसिक पक्षसँग सम्बन्धित भावमा राहु–केतुको प्रभाव देखिएमा व्यक्ति असामान्य रूपमा धेरै सोच्ने, अनिश्चितता महसुस गर्ने वा सामाजिक रूपमा अलग हुन खोज्ने प्रवृत्ति देखिन सक्ने ज्योतिषीय मान्यता छ। छैटौँ, आठौँ र बाह्रौँ भावको अध्ययन मानसिक तथा शारीरिक चुनौतीको ज्योतिषीय अध्ययन गर्दा केवल एउटा ग्रह हेरेर निष्कर्ष निकालिँदैन। लग्न, चन्द्रमा, चौथो भाव, पाँचौँ भाव, छैटौँ, आठौँ र बाह्रौँ भाव, तिनका स्वामी तथा दशा–अन्तरदशाको अवस्था समेत समग्र रूपमा अध्ययन गरिन्छ। विशेषगरी चौथो भावलाई मानसिक शान्ति, आन्तरिक सुख र भावनात्मक आधारसँग सम्बन्धित मानिन्छ।
त्यसमा अशुभ प्रभाव भएमा मनको शान्तिमा बाधा पुग्न सक्ने ज्योतिषीय व्याख्या गरिन्छ। डिप्रेसन कसरी विकसित हुन्छ? ज्योतिषीय भाषामा हेर्दा कुनै एउटा ग्रहले अचानक डिप्रेसन पैदा गर्छ भन्नेभन्दा पनि जन्मकुण्डलीको सम्भावना र वर्तमान ग्रहदशाको समयलाई जोडेर हेरिन्छ। उदाहरणका लागि जन्मकुण्डलीमा मानसिक संवेदनशीलता देखिने योग भए पनि जीवनमा सकारात्मक वातावरण, पारिवारिक सहयोग, राम्रो सामाजिक सम्बन्ध र आत्मविश्वास भए समस्या गम्भीर नहुन सक्छ। अर्कोतर्फ जीवनमा लामो तनाव, सम्बन्धविच्छेद, आर्थिक समस्या, प्रियजनको मृत्यु, असफलता वा सामाजिक एक्लोपनजस्ता परिस्थिति थपिँदा मानसिक अवस्था अझ कमजोर हुन सक्छ। यसैले ज्योतिषीय दृष्टिकोणले पनि ग्रहभन्दा व्यक्तिको सम्पूर्ण जीवनपरिस्थितिलाई बुझ्नुपर्ने देखिन्छ। के ग्रहदोष हटाएपछि डिप्रेसन निको हुन्छ? यो विषयमा विशेष सावधानी आवश्यक छ। डिप्रेसन चिकित्सकीय रूपमा पहिचान र उपचार गर्नुपर्ने मानसिक स्वास्थ्य अवस्था हो। ग्रहदोष, पूजा वा ज्योतिषीय उपायलाई चिकित्सकीय उपचारको विकल्प मान्नु हुँदैन।
ज्योतिषीय परम्परामा भने ध्यान, मन्त्रजप, नियमित पूजा, आध्यात्मिक अभ्यास, सेवा, सकारात्मक दिनचर्या, प्रकृतिसँग समय बिताउने तथा आत्मअनुशासनजस्ता उपायलाई मानसिक शान्तिका लागि सहयोगी अभ्यासका रूपमा लिइन्छ। ज्योतिषको सन्देश : मनलाई पनि समय दिनुपर्छ आज मानिस आर्थिक सफलता, सामाजिक प्रतिष्ठा र बाहिरी उपलब्धिको दौडमा छ। तर मन थाकेको छ कि छैन भन्ने कुरा धेरैले बुझ्न सकिरहेका छैनन्। ज्योतिषीय दृष्टिले चन्द्रमा बलियो हुनु भनेको केवल कुण्डलीको एउटा ग्रह बलियो हुनु मात्र होइन, मनलाई स्थिर र सकारात्मक राख्ने जीवनशैलीसँग पनि जोडिएको विषय हो। त्यसैले निरन्तर उदासी, कुनै काममा रुचि नलाग्ने, निद्रा वा खानपानमा ठूलो परिवर्तन, अत्यधिक निराशा, सामाजिक सम्पर्कबाट टाढिनु वा आफूलाई निरर्थक ठान्ने जस्ता लक्षण देखिएमा ज्योतिषीय विश्लेषणमा मात्र निर्भर नभई मनोचिकित्सक वा मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञसँग परामर्श लिनु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। निष्कर्षमा, ज्योतिषले ग्रह, दशा, भाव र योगका आधारमा मानसिक संवेदनशीलताको सम्भावना र समयगत उतारचढावको व्याख्या गर्न सक्छ। तर डिप्रेसनको वास्तविक निदान र उपचार भने आधुनिक चिकित्सा तथा मानसिक स्वास्थ्य सेवाबाटै हुनुपर्छ। ग्रहलाई दोष दिनुभन्दा पहिले मनको अवस्था बुझ्नु, समस्या स्वीकार गर्नु र समयमै सहयोग खोज्नु नै सबैभन्दा महत्वपूर्ण उपाय हो।
