प्रबिन नेपाल
नेपाल विविधताले भरिएको देश हो—भाषा, संस्कृति, भेषभूषा, भूगोल र सामाजिक संरचनाको दृष्टिले। तर यी सबै विविधताबीच पनि एक अविच्छिन्न सत्य छ—राष्ट्र एक छ, एक रहन्छ र एक रहनैपर्छ। राष्ट्रिय स्वतन्त्र नागरिक समाज, नेपालले यही मुल दर्शनलाई—राष्ट्रको अखण्डता, नागरिकको समानता र भविष्यको दिगोपन—आफ्नो मूल ध्येय मानेर अघि बढिरहेको छ।
१. धेरै दल—धेरै समाधान होइन, धेरै समस्या बन्न थालेको यथार्थ
नेपालमा राजनीतिक बहुलताले लोकतान्त्रिक अभ्यासलाई गहिरो बनाउने अपेक्षा थियो। तर समयले विपरीत प्रश्न खडा गरिरहेको छ— के दलहरूको अत्यधिक वृद्धिले देशलाई स्थिरता दियो, कि अनिश्चितता मात्र बढायो?
आज नेपालको राजनीतिक परिदृश्य हेर्दा स्पष्ट देखिन्छ—
•पार्टी बढे, तर नीति स्पष्ट भएनन्,
•नेतृत्व बढे, तर उत्तरदायित्व घट्यो,
•नाराहरू बढे, तर कर्मको प्रभाव देखिएन,
•आशा बढाइयो, तर जनताको विश्वास कमजोर हुँदै गयो।
राजनीतिक दलहरूको संख्या वृद्धि एक लोकतान्त्रिक अभ्यास त हो, तर समाधानको सुनिश्चितता होइन। नागरिकहरूको धारणा स्पष्ट छ— अनेकौँ पार्टी नयाँ–नयाँ वाचा लिएर जन्मिए पनि देशको दिगो मार्गचित्र अझै तयार हुन सकेको छैन।
२. १५० पार्टी होइन, १५० उद्योग—आजको राष्ट्रिय आवश्यकता
आजको युवा बेरोजगार छ, कृषक निराश छन्, उत्पादन न्यून छ र सिप व्यवस्थापन कमजोर छ।
यस्तै अवस्थामा १५० नयाँ पार्टी खोल्ने हो कि १५० नयाँ उद्योग?
देश निर्माण कुनबाट सम्भव? उत्तर स्वाभाविक छ—
उत्पादनमूलक संरचना, रोजगारी सिर्जना र उद्यम अभिमुख नेतृत्वबाट मात्र राष्ट्र उठ्छ। राष्ट्रिय स्वतन्त्र नागरिक समाज, नेपालको दृष्टिकोण सरल तर गम्भीर छ—
•पार्टीको भीडले होइन,
•उद्योग, सीप, उत्पादन र अवसरको संरचनाले देश विकास हुन्छ।
पार्टी खोलिरहनु सजिलो छ, तर रोजगारी सिर्जना गर्न सक्ने नेतृत्व जन्माउनु चुनौतीपूर्ण छ—यही चुनौती स्वीकार गर्ने नेतृत्व आज नेपालले खोजिरहेको छ।
३. राष्ट्रलाई आज चाहिएको कुरा—एक सक्षम, नैतिक र दूरदर्शी अभिभावक–नेता
देशमा नेतृत्व छ, तर अभिभावकत्वको कमी महशुस भइरहेको छ। नागरिक अलमलमा छन्—किनकि नेतृत्वको आवाज धेरै छ, तर देशको मार्गचित्र एक छैन।
आज नेपाली नागरिकले खोजिरहेको नेता यस्तो छ—
•जो देशप्रति पूर्ण उत्तरदायी हो,
•जो भिजनसहित योजना बनाउँछ,
•जो निजस्वार्थ होइन, राष्ट्रिय स्वार्थलाई आधार बनाउँछ,
•जो जनताको भविष्यको अभिभावक बन्न सक्छ।
राष्ट्रप्रेम चर्को नारा हाँक्नेले मात्र देखाउने कुरा होइन। यो बौद्धिक समानता, नैतिक दृढता, पारदर्शिता र निर्णायक क्षमताको संयोजन हो।
यस्तो नेतृत्व बिना देश आफ्नो लक्ष्य–गन्तव्यमा पुग्न सक्दैन।
४. शान्ति, सुशासन र दिगो विकास—नागरिकको एकमात्र अपेक्षा आजको वास्तविक राष्ट्रिय आवश्यकता चार मुख्य स्तम्भमा अवलम्बित छ
१. स्थायी शान्ति
शान्ति बिना विकासको कल्पना असम्भव। सामाजिक सामञ्जस्य देशको मेरुदण्ड हो।
२. राजनीतिक स्थिरता
अस्थिरता बढ्दै गएकोले नीति निरन्तरता देखिँदैन। स्थिरता प्राप्त नगरेसम्म दिगो प्रगति सम्भव छैन।
३. पारदर्शी शासनव्यवस्था
भ्रष्टाचार, मनोमानी र अस्थिर निर्णय प्रक्रियाले जनताको विश्वास कमजोर पार्दै गएको छ। पारदर्शिता नै नागरिक–राज्य सम्बन्धको पुनर्निर्माणको पहिलो आधार हो।
४. दिगो विकास
अस्थायी कार्यक्रमले होइन—लामो समय टिक्ने, उत्पादनमूलक, जनकेन्द्रित रणनीतिले मात्र नेपालले आर्थिक समृद्धि हासिल गर्न सक्छ। राष्ट्रिय स्वतन्त्र नागरिक समाजको विश्लेषणमा— यति चार अपेक्षाहरू पूरा भए देश स्वतः समृद्धिपथमा अघि बढ्छ।
५. राष्ट्र, नागरिक र भविष्य—एक साझा मार्गचित्र
देश निर्माण कसैले एक्लै गर्ने होइन—नेता, नागरिक र राष्ट्रिय संस्था सबैको सामूहिक अभियान हो। हामीले चाहेको परिवर्तन कुनै चमत्कारिक घटनाले होइन, सुसंगठित दृष्टि, स्पष्ट नीति र जिम्मेवार नेतृत्वले ल्याउने हो। राष्ट्रिय स्वतन्त्र नागरिक समाज, नेपालले यही संदेश दिन खोजेको छ
•राष्ट्रको एकता नै शक्ति हो,
•नागरिकको सहभागिता नै गतिशीलता हो,
•र दिगो विकास नै भविष्य हो।
नेपालको भविष्य बदल्न नेतृत्व बदल्नैपर्छ यदि हामी सचेत रह्यौँ, यदि नेतृत्वले जिम्मेवारी बोध गर्यो, यदि नागरिकले सक्रिय भूमिका निभाए— नेपालले आफ्नो भविष्य पुनलेखन गर्न धेरै समय लाग्दैन। आज आवश्यक छ— नारा होइन, निष्ठा; वाचा होइन, कार्य; भीड होइन, भिजन। नेपाल उठ्न चाहन्छ— र उठ्न सक्छ। आवश्यकता एकै छ—सक्षम, ईमानदार र राष्ट्रप्रति समर्पित नेतृत्व।
लेखकः राष्ट्रिय स्वतन्त्र नागरिक समाजका महासचिव हुनुहुन्छ ।
